Op 2 juli 2026 bood de Nederlandse overheid officieel excuses aan aan de vrouwen die tussen 1956 en 1984 onder druk afstand moesten doen van hun kind. Die excuses waren niet alleen bedoeld voor de zogenoemde afstandsmoeders, maar ook voor de kinderen die als gevolg van die maatschappelijke en institutionele druk opgroeiden zonder hun biologische ouders. Voor velen betekende dit een langverwachte erkenning van een geschiedenis die decennialang nauwelijks werd besproken.
Die geschiedenis is ook het verhaal van Gemma Mertens uit Clinge. In de documentaire To Be, gemaakt door Ed van den Bergen, vertelt zij openhartig over haar leven als afstandskind. Geboren in 1961 in een tehuis voor ongehuwde moeders werd zij, toen ze nog maar zes maanden oud was, ondergebracht bij een pleeggezin, waar zij liefdevol opgroeide. Toch bleef er een fundamentele vraag door haar leven heen lopen: wie ben ik, en waar hoor ik thuis?
De documentaire laat zien dat afstand en adoptie veel verder gaan dan juridische procedures of familiegeschiedenissen. Het raakt aan identiteit, verbondenheid en het diepe menselijke verlangen om erkend te worden. Gemma beschrijft hoe zij opgroeide tussen twee werelden: geliefd door haar pleegouders, maar tegelijkertijd zoekend naar haar biologische afkomst. Hoewel zij uiteindelijk beide biologische ouders leerde kennen, bleef vooral de relatie met haar moeder ingewikkeld. Niet de afstand bij haar geboorte, maar de jarenlange ontkenning van haar bestaan bleek de diepste wond.
Juist daarin schuilt de kracht van haar verhaal. Het maakt zichtbaar dat de gevolgen van het afstandsbeleid niet ophielden op het moment dat een kind werd afgestaan. De impact werkte door in volwassen levens, in relaties, in het zelfbeeld en zelfs in volgende generaties.
De excuses van de overheid betekenen voor velen niet dat het verleden is opgelost. Wel vormen zij een belangrijke erkenning dat het systeem destijds mensen ernstig tekort heeft gedaan. Erkenning kan het verleden niet veranderen, maar kan wel bijdragen aan begrip voor de levenslange gevolgen.
Om die reden is ervoor gekozen deze documentaire opnieuw onder de aandacht te brengen. Hoewel To Be enkele jaren geleden werd gemaakt, heeft het verhaal niets aan actualiteit verloren. Integendeel!
